Rodzaje układów w magazynie – wady i zalety poszczególnych układów magazynowych

Jak powszechnie wiadomo efektywność logistyki wewnętrznej staje się czynnikiem mającym ogromny wpływ na osiąganą przewagę konkurencyjną. Często jednak, na wczesnych etapach rozwoju, przedsiębiorstwa kierują się optymalizacją kosztów początkowych, wybierając najprostsze i najtańsze metody składowania. Typowym przykładem jest składowanie blokowe (układ workowy magazynu), które zapewnia wykorzystanie powierzchni magazynowej bez dużych inwestycji w infrastrukturę. W praktyce różne układy magazynów mogą znacząco wpływać na efektywność operacyjną.

Wiele przedsiębiorstw początkowo decyduje się na składowanie blokowe, aby z czasem, wraz ze wzrostem skali i potrzeb organizacyjnych, przejść na systemy regałowe. Analizując workowy układ technologiczny magazynu, trzeba więc spojrzeć na niego nie tylko jako na tanie rozwiązanie, ale przede wszystkim jako na bazę dla dalszego rozwoju logistyki wewnętrznej.

Czym jest workowy układ technologiczny magazynu oraz jakie ma wady i zalety?

Workowy układ technologiczny magazynu to potoczne określenie składowania blokowego, w którym towary (często worki z cementem lub inne materiały sypkie w opakowaniach) są układane bezpośrednio na posadzce. Jest to najprostsza i najtańsza metoda przechowywania.

Jakie są zalety układu workowego w magazynie?

• Efektywność inwestycyjną i przestrzenną.

Dużą korzyścią, jaką oferuje układ workowy magazynu, jest jego niski koszt początkowy. Całkowita eliminacja regałów magazynowych oznacza brak wydatków na ich zakup, dostawę, montaż oraz późniejsze utrzymanie i przeglądy. To sprawia, że układ workowy jest dobry dla nowych lub małych magazynów, gdzie początkowym priorytetem są oszczędności inwestycyjne.

• Maksymalizację gęstości składowania.

Brak tradycyjnych korytarzy rzędowych (jak w regałach paletowych) pozwala na ścisłe układanie towarów w stosy i kolumny (blok). Dzięki temu układ workowy charakteryzuje się bardzo wysokim współczynnikiem wykorzystania powierzchni i kubatury. Elastyczność jest również niebagatelna – w razie zmiany asortymentu lub potrzeb operacyjnych, układ towarów na posadzce można szybko przestawić, co pokazuje, że układy w magazynie mogą ewoluować wraz z wymaganiami firmy.

Mimo korzyści kosztowych, układ workowy magazynu generuje także wyzwania operacyjne, co sprawia, że jest zalecany tylko dla specyficznych grup towarów.

Do wad układu workowego magazynu należy zaliczyć:

• Wymuszenie LIFO i ryzyko starzenia się towarów.

Wadą układu workowego magazynu jest niska selektywność, czyli utrudniony dostęp do jednostek znajdujących się wewnątrz lub na spodzie bloku. W praktyce oznacza to konieczność stosowania zasady zarządzania zapasami LIFO (Last In, First Out — ostatnie weszło, pierwsze wyszło). Najnowsza partia towaru jest najłatwiej dostępna i wydawana jako pierwsza. Układ workowy jest zatem odpowiedni wyłącznie dla produktów trwałych – takich jak surowce przemysłowe, materiały budowlane czy chemia, które nie tracą wartości z upływem czasu. Dla towarów z terminem przydatności, ryzyko zalegania i potencjalnego przeterminowania najstarszych partii jest zbyt wysokie.

• Ryzyko uszkodzenia i niestabilność.

Towar w dolnych warstwach jest bezpośrednio narażony na obciążenie statyczne z górnych warstw stosu (zgniatanie). Wymaga to używania stabilnych palet, skrzyń lub specjalnych worków o wzmocnionej strukturze. Niestabilny ładunek, zwłaszcza składowany w stosach bez wsparcia regałowego, stanowi także poważne zagrożenie bezpieczeństwa.

Układ workowy ze wspólną strefą przyjęć i wydań

Układ workowy ze wspólną strefą przyjęć i wydań (czasem nazywany układem w kształcie litery „I”) to rozwiązanie, w którym operacje rozładunku i załadunku odbywają się w tym samym obszarze magazynu, blisko jednej ściany.

Do jego zalet można zaliczyć:

• prostotę i minimalizm – system jest łatwy do wdrożenia i wymaga najmniejszej liczby ramp i bram. Ułatwia to nadzór nad przepływem ładunków, ponieważ wszystkie operacje transportowe są scentralizowane.
• oszczędność przestrzeni – ładunki są przenoszone na minimalną odległość, a cała strefa operacyjna może być maksymalnie kompaktowa.

Wśród wad natomiast można wymienić:

• ryzyko kolizji i wąskich gardeł – łączenie procesów przyjęcia i wydania w jednej strefie może prowadzić do konfliktów w ruchu. W szczytowych momentach może dochodzić do wzajemnego blokowania się wózków i ładunków, co obniża ogólną wydajność logistyczną.
• trudności w zarządzaniu – utrudniona jest kontrola jakości i identyfikacja towarów. Przetwarzanie jednoczesnych przyjęć i wydań w jednym miejscu może prowadzić do pomyłek w inwentaryzacji.

Układ kątowy magazynu – wady i zalety

Układ kątowy magazynu (zwykle w kształcie litery „L”) to rozwiązanie, w którym towar jest przemieszczany w magazynie pod kątem prostym, co pozwala na rozdzielenie stref przyjęć i wydań.

Zalety:

• lepsza segregacja procesów – rozdzielenie stref przyjęć i wydań redukuje ryzyko kolizji i wąskich gardeł w ruchu wewnętrznym. Wózki widłowe mogą poruszać się bardziej niezależnie.
• efektywny przepływ – organizacja przepływu pracy w kształcie litery „L” lub „U” (przez magazyn) często ułatwia kontrolę poszczególnych etapów.

Wady:

• większe odległości transportowe – towar musi pokonać większą odległość, co wpływa na długość operacji wewnętrznych w porównaniu do prostych układów.
• złożoność zarządzania przestrzenią – Układ kątowy może wymagać większej powierzchni na organizację niezależnych stref operacyjnych, co zwiększa koszty utrzymania kubatury.

Układ workowy magazynu – wnioski

Podsumowując, układ workowy jest uzasadnionym rozwiązaniem dla stabilnych, jednorodnych produktów o niskiej rotacji i długim terminie przydatności. Jednak dla nowoczesnej logistyki dążącej do rotacji FIFO/FEFO, systemy regałowe o wysokiej gęstości stanowią konieczną ewolucję. Wybór odpowiednich układów magazynów wpływa nie tylko na efektywność składowania, ale także na bezpieczeństwo, szybkość operacji i elastyczność w reagowaniu na zmiany asortymentu. Przemyślane układy w magazynie pozwalają maksymalnie wykorzystać przestrzeń, ograniczyć ryzyko kolizji i usprawnić przepływ towarów, czyniąc magazyn realnym wsparciem całego łańcucha dostaw.